Adalet mülkün temelidir

Eski Adalet Bakanı Hikmet Sami Türk, 2001 yılında yayımladığı genelgede, 'mülk' kelimesinin 'devlet'le değiştirilmesini isteyerek, yeni adliyelere 'Adalet devletin temelidir' yazılması talimatını vermişti. Bakanlığın genelgesi uygulamada ikiliğe sebep olmuştu. Eski Adalet Bakanı Cemil Çiçek'in yayımladığı genelgeyle, 31 Aralık 2005'ten önce yayınlanan genelgeler yürürlükten kaldırılınca, eski Bakan Türk'ün genelgesi de hükümsüz oldu. Yeni yapılan adliye binalarının mahkeme salonlarında 'Adalet mülkün temelidir' özdeyişine yeniden dönüldü.
 
Özdeyiş pek çok duruşma salonunda imzasız olarak kullanılıyor. Bazı mahkemelerde ise Atatürk'ün de özdeyişi kullandığından yola çıkılarak, altına ismi ekleniyor. 'Adalet devletin temelidir' cümlesini ise eski Anayasa Mahkemesi Başkanı Yekta Güngör Özden, karar ve yazılarında sıkça kullanıyor. Mülk ya da devlet tartışmasına Türk Solu dergisindeki bir yazısında değinen Özden, özdeyişin Hazreti Ömer'e ait olduğunu, mülk yerine devlet kelimesinin Türkiye'de 1960'tan beri kullanıldığını savunuyor. Yazısında bu cümlenin altına Atatürk'ün imzasının atılmasını da eleştirerek, şunları söylüyor: "Altına Atatürk'ün imzasının konulması yanlıştır. Atatürk'ün övgüye ve savunmaya gereksinimi yoktur. Başkasının sözünün altına adının konulması onun büyüklüğüyle bağdaşmaz. Bunu bildiğim için görevim zamanında ilgili müsteşarı ve Adalet Komisyonu başkanını uyararak imzanın kaldırılmasını, sözün Türkçe yazılmasını önerdim. Önerimi yerine getirenler oldu, aldırmayıp yukarıdan buyruk bekleyenler oldu. Ben bu sözü sonra 'Adalet devletin ve dünyanın temelidir' diye yazdım."
Türk Dil Kurumu (TDK) sözlüğünde, mülk kelimesinin 'taşınmaz mal' ve 'devletin egemenliği altında bulunan toprakların bütünü, ülke' anlamlarına geldiği ifade ediliyor. Sözlükte, özdeyişin 'Adalet mülkün temelidir' şeklinde olduğu belirtiliyor. TDK da tartışmalar sırasında yaptığı açıklamada, özlü sözün değiştirilemeyeceğini ifade etmişti.